Mezar Stelleri Üzerine Bazı Gözlemler

Stel; Dikilmiş, yekpare özellikli bir taştan ibaret yapıtlardır. Biçim olarak dikdörtgen ince bir taş levha, kesik sütun, silindirik bir sütun gibi biçimlerde de görülür. Mezopotamya’daki uygarlıklarında ki steller genellikle kral buyruklarının yazılı olduğu ya da salt bir anıt niteliğindedir (Saltuk, 1997, s. 165).

Hitit imparatorluğun dağılmasının ardından imparatorluk bünyesinde yaşayan halklar Anadolu’nun güney ve güneydoğusuna yerleşmişlerdir. Geç Hitit kent devletleri adıyla yeniden birleşen halklar güneyden Asur ve Aramilerin etkisiyle yeni kültürel ve sanatsal özellikler kazandılar. Hitit, Asur ve Arami etkisi altında şekillenen Geç Hitit sanatı; Anadolu coğrafyasında yeni uygulamaların görülmesine neden olmuştur. Bunlardan en önemlisi konumuzla da yakından ilgisi olan mezar stelleridir. Mezar steli diktirme geleneği ilkin Aramilerde görülür. Geç Hitit kent devletleri tarafından benimsenerek uygulanan mezar stelleri Anadolu’da yaygınlık kazanmış ve ticari etkileşimler sonucunda Grek ve Roma dünyasında yer edinmiştir.

M.Ö 5. yy.’dan itibaren Grekler mezar steli diktirme geleneğini başlatmışlar. Greklerdeki Villa Arbani mezar steli üzerindeki duruş ve kişilerin iç dünyasının yansıtılması Maraş’taki stellerle benzerdir. Yine kültürel etkileşim sonucu mezar stelleri Grekler üzerinden Etrüsklere aktarılmıştır. Villagullia mezar stelinde (M.Ö 520) Etrüsk bölgesindeki mezar stellerine örnektir.(Akurgal:2007)

“Mezar Stelleri”; ilk defa halktan kişilerin sergilendikleri tasvirli eserleridir. Bu eserlerde kadın – erkek birlikte, bazen de çocukları ile beraber, üzerinde günlük yaşantılarında giydikleri kıyafetler ile karşımıza çıkmakta, figürler genellikle üzerinde ölü ziyafeti için yiyeceklerin durduğu masanın başında, çoğu kez sandalye üzerinde oturarak ve profilden tasvir edilmişlerdir. Nadiren ön cepheden resmedildikleri görülmüştür. Ellerinde havaya kaldırdıkları büyük olasılıkla içki dolu bir kâse dışında, dini inançları ve hangi tanrılara bağlı olduklarını tanımlamak için seçtikleri ayna, üzüm, iğ veya yazı levhası gibi simgesel nesneler bulundururlar (Özyar, 2005, s. 30).

Belirgin özelliklerini açıklamaya çalıştığım mezar stelleri Anadolu coğrafyasında köklü bir geçmişe sahiptir. İlk örneklerine baktığımız da üzerinde ölen kişilerle ilgi betim ve tasvirler yer almaktadır. Betimlerde genellikle ölen kişilerin yaşadığı dönemde sahip olduğu statü yansıtılmıştır. Mezar stelleri adeta ölen kişinin kimliğini bizlere sunmaktadır. Günümüzde de yaygın bir şekilde mezarlıklarda kullanılan mezar taşları olarak adlandırılan steller din ve inanç değişimlerine paralel değişiklik göstermiştir. Serdal Turan

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !